Phòng ngừa và quản lý nhận thức ngoài ý muốn trong gây mê

Bs. Hồ Thiên Diễm - 

Nhận thức ngoài ý muốn trong quá trình gây mê (Accidental awareness during general anesthesia: AAGA) hay thức tỉnh trong gây mê xảy ra khi độ sâu của thuốc mê không đủ để đạt được trạng thái bất tỉnh, bệnh nhân lại các sự kiện đã xảy ra trong khi gây mê, bao gồm đau đớn, áp lực, tê liệt, nghe thấy tiếng động, hoặc cảm giác tử vong sắp xảy ra, nó có thể dẫn đến những di chứng tâm lý đáng kể, bao gồm lo âu, trầm cảm và rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD). Tình trạng này thường gây ra chấn thương tâm lý cho người bệnh, có thể xảy ra ở các trường hợp bênh nhân có nguy cơ cao như bệnh nhân đa chấn thương, phẫu thuật tim, hoặc mổ lấy thai khẩn cấp. 

Đã có một số nghiên cứu tìm hiểu tần suất xảy AAGA, tỷ lệ mắc AAGA dao động từ 1:1000 đến 1:20.000, với nhiều biến thể phụ thuộc vào các biến số trong kỹ thuật gây mê, quần thể bệnh nhân và bối cảnh/thủ thuật phẫu thuật.

Nguyên nhân:

-Liều thuốc mê không đủ: điều này thường xảy ra trong các thủ thuật cấp cứu trên bệnh nhân nguy cơ cao như phẫu thuật tim, mổ lấy thai hoặc phẫu thuật đa chấn thương, tình trạng suy giảm huyết động cấp tính, những bệnh nhân mắc các bệnh tim mạch mãn tính như suy tim sung huyết hoặc bệnh van tim nặng có nguy cơ AAGA cao hơn, vì các chiến lược giảm liều thường được áp dụng để duy trì sự ổn định huyết động trong những trường hợp này.

-Nhu cầu gây mê khác nhau : Đây là trường hợp bác sĩ gây mê cung cấp một lượng thuốc gây mê tiêu chuẩn cho người có nhu cầu gây mê khác nhau. Điều này thường xảy ra với những bênh nhân có tình trạng lo lắng nghiêm trọng, những người mắc chứng rối loạn sử dụng chất gây nghiện hoặc bệnh nhân có tiền sử gây mê nhiều lần có thể cần sử dụng liều cao hơn.

-Sự cố máy gây mê: Sự cố gây mê có thể xảy ra nếu máy móc trong phòng phẫu thuật bị trục trặc như bình bốc hơi không hoạt động hoặc nếu nhân viên y tế không kiểm tra thiết bị đúng cách.

Yếu tố nguy cơ:

Các yếu tố rủi ro đối với AAGA :

- Kỹ thuật gây mê.

- Quy trình phẫu thuật hoặc bối cảnh phẫu thuật.

- Đặc điểm vốn có của bệnh nhân:

• Hút thuốc lá.
• Mắc nhiều bệnh nền.
• Có vấn đề khó khăn về hô hấp (do các bệnh về đường hô hấp hoặc bệnh phổi ).
• Có tiền sử lạm dụng chất mãn tính có thể góp phần gây ra tình trạng kháng thuốc gây mê mắc phải, bao gồm rượu, thuốc lá, thuốc phiện và benzodiazepin, có thể làm tăng nhu cầu gây mê, làm tăng nguy cơ mắc AAGA.
• Mặc dù chưa được chứng minh hoặc xác định chắc chắn, khả năng kháng thuốc gây mê di truyền có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc AAGA. 

Phòng ngừa AAGA

Không phải ai trải qua AAGA cũng sẽ có tác dụng lâu dài. Tuy nhiên, trong những trường hợp nghiêm trọng, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng sau: lo lắng, trầm cảm, rối loạn ác mộng, PTSD( rối loạn căng thẳng sau chấn thương). Do đó việc phòng ngừa và quản lý AAGA là yêu cầu thiết yếu đối với gây mê hiện đại.

- Quản lý độ mê bằng BIS và Entropy: Ngoài các phương pháp theo dõi độ giãn cơ, nồng độ thuốc mê cuối thì thở ra, mạch, huyết áp, điện tim,…quản lý độ mê bằng BIS và Entropy là thiết bị theo dõi hiện đại dựa trên phân tích điện não đồ(EEG) và điện cơ vùng trán cho ra các thuật số cho phép đánh giá mức độ an thần, độ sâu gây mê một cách khách quan và tin cậy hơn so với các chỉ số lâm sàng truyền thống như mạch, huyết áp, giúp bác sĩ gây mê điều chỉnh liều lượng thuốc mê phù hợp, kịp thời giảm thiểu nguy cơ thức tỉnh hoặc quá liều, rút ngắn thời gian hồi tỉnh, và nâng cao chất lượng cuộc gây mê-hồi sức. 

-Đánh giá trước mổ: Bác sĩ gây mê sẽ thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân, tiền sử gây mê phát hiện nguy cơ AAGA. 

-Can thiệp kịp thời: Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, bác sĩ sẽ nhanh chóng can thiệp để điều chỉnh thuốc mê hoặc thực hiện các biện pháp khác nhằm ngăn chặn bệnh nhân tỉnh lại. 

-Nếu bệnh nhân đã trải qua AAGA, sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý có thể giúp bệnh nhân tự tin hơn và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Kết luận

Tình trạng thức tỉnh trong gây mê có thể gây lo sợ hoặc chấn thương tâm lý nghiêm trọng cho bệnh nhân, đặc biệt ảnh hưởng đến các phẫu thuật sau này. Tuy nhiên, với sự phát triển của y học và các thiết bị theo dõi hiện đại đã giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ thức tỉnh, đảm bảo an toàn cho bệnh nhân trong quá trình phẫu thuật.

Hiện tại, hệ thống phòng phẫu thuật mới tại bệnh viện Đa khoa Quảng Nam đã được trang bị hệ thống máy gây mê và theo dõi hiện đại, theo dõi Bis, độ giãn cơ, nồng độ khí mê,…giúp bác sĩ quản lý AAGA tốt nhất, nâng cao an toàn trong phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK582138/
2. https://my.clevelandclinic.org/health/articles/anesthesia-awareness